Welleringhausen: het dorp met de romaanse kerk

02

Ruim 1000 jaar geschiedenis

Volgens de kerkgemeente vierde Welleringhausen in 1990 zijn duizendjarig bestaan. De dorpsgemeenschap verbindt die ouderdom met plaatsnamen van het type „Wellershausen“ in schenkingsafschriften van het klooster Corvey, die in de 9e en 10e eeuw worden gedateerd, en plaatst de stichting met grote waarschijnlijkheid tussen 950 en 1050. Latere naamvormen zijn volgens de dorpssite onder meer Weltricheshusen (1223), Welteringhusen (1344) en sinds 1728 Welleringhausen.

Het Historisches Ortslexikon telt in 1541 twaalf huizen; in 1770 woonden er 119 mensen in 16 huizen. Tot de gemeentelijke herindeling was Welleringhausen zelfstandig. Op 31 december 1971 ging het op in de gemeente Upland, die in 1974 met Willingen samenging tot de huidige gemeente Willingen (Upland).

03

De Abrahamskirche

De evangelische Abrahamskirche staat aan de noordrand van het dorp op een heuvel, midden op een vroeger versterkt kerkhof. Het is een beschermd romaans gebouw uit drie delen: westtoren, bijna vierkant schip en vierkant koor, alle met zadeldaken van gelijke helling. Het Dehio-handboek (aangehaald op Wikipedia) dateert de bouw in de 12e eeuw, de kerkgemeente noemt het einde van de 12e of de eerste helft van de 13e eeuw. In oorkonden duikt de kerk voor het eerst op in 1351.

Volgens de overlevering liet een edelman, Abraham zu Welterkusen, de kerk bouwen nadat zijn kind kort na de doop in Neerdar was overleden (zo verteld op de dorpssite). De kerkgemeente acht die stichting zeer onwaarschijnlijk, omdat Abraham pas in 1313 door de graaf van Arnsberg met het patronaat werd beleend. Haar huidige naam kreeg de kerk met Pinksteren 1998.

Binnen loont het werk van barokbeeldhouwer Josias Wolrat Brützel een blik. Volgens de dorpssite versierde hij in 1675, op 22-jarige leeftijd, de kerkbanken met vlak snijwerk; in 1702 maakte hij de omlijsting van het wandtabernakel en de toegangsdeur. De bronzen klok (66 cm hoog, 58 cm doorsnede) wordt in de 14e eeuw gedateerd en werd in 1982 na een scheur in Nördlingen gelast. Sinds 1969 hoort de kerk bij het kerspel Usseln.

04

Vulkaan- en geschiedenispad

Rond het dorp lopen volgens Wikipedia twee paden van elk ongeveer zeven kilometer met talrijke informatieborden: het vulkaanpad en het geschiedenispad. Onderweg leert u onder meer over:

• De vulkaan: ten noorden van het dorp liggen vulkanische puingesteenten, op de geologische kaart aangeduid als „Vulkaniklastite von Welleringhausen“. Ze ontstonden zo'n 350 miljoen jaar geleden bij onderzeese uitbarstingen.
• De goudwinning: op de noordhelling van de Hülsenberg werd volgens het pad in de 13e tot 15e eeuw naar goud gegraven; kuilen in het terrein gelden als resten van goudmijntjes.
• De appellaan: een krantenbericht uit 1888 noemt een gemeentelijke boomkwekerij, waaruit later de appellaan van Welleringhausen werd aangeplant. Volgens Wikipedia gaat de laan terug op de vorst van Waldeck.

Op de website van het pad staat een folder voor de oriëntatie; begeleide wandelingen biedt volgens de site een Geopark-gids aan. Meer routes in de gemeente vindt u bij Wandelroutes en Belevingspaden.

05

Bergiepen en dorpsleven

Welleringhausen noemt zich ook „Bergulmendorf“, het dorp van de bergiepen. Volgens de dorpssite bepaalden oude bergiepen eeuwenlang het dorpsbeeld, tot vanaf 2000 de iepziekte toesloeg en de bomen gekapt moesten worden. Al in 1993 en 1994 verzamelde de jeugdbrandweer iepenzaad voor de opkweek; later werden 300 jonge boompjes geplant bij het huidige Springenwald.

De dorpsgemeenschap viert volgens de eigen site het jaar door samen met de kerkgemeente: een gezinsdienst met dorpsontbijt op Tweede Pinksterdag, oogstdankfeest begin oktober op de boerderijen, een lampionnenoptocht op Sint-Maarten en de adventsviering op de derde advent. Voor gasten zijn er vakantiewoningen en vakanties op de boerderij. De buurdorpen zijn Bömighausen, Usseln en Neerdar; alle dorpen staan bij Dorpen van Willingen.